Οι επόμενες εκλογές θα κριθούν από τους απέχοντες. Κλισέ, αλλά μεγάλη αλήθεια.
Με την αποχή στις εκλογές του 2023 να προσεγγίζει το 50%, είναι προφανές ότι η ψήφος όσων φτάνουν στην κάλπη μετρά διπλή, καθώς ο απόλυτος αριθμός ψήφων για κάθε κόμμα περίπου διπλασιάζεται κατά τον υπολογισμό των σχετικών ποσοστών. Ένα κόμμα που συγκεντρώνει το 25% των εγγεγραμμένων ίσως φτάσει και το 50%, αν ο παρονομαστής του κλάσματος έχει υποδιπλασιαστεί, δηλαδή αν στην κάλπη φτάσουν οι μισοί από τους εγγεγραμμένους.
Αν όμως όσοι προσέλθουν δεν είναι ένα τυχαίο δείγμα των εγγεγραμμένων, αλλά παρουσιάζουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, τότε προφανώς κάποια κόμματα θα κερδίσουν περισσότερα από κάποια άλλα. Ποιοι λοιπόν θα φτάσουν στην κάλπη;
Κεφάλαιο 1Αποχή και αβεβαιότητα
Οι μεγαλύτερης ηλικίας είναι πιθανότερο να ψηφίσουν, αυτό είναι το πιο εδραιωμένο στοιχείο τόσο διεθνώς, όσο και στην Ελλάδα. Εννέα στους δέκα Έλληνες άνω των 55 ετών θα φτάσουν στην κάλπη, ενώ την ίδια ώρα το ποσοστό των κάτω των 35 ετών που θα πράξουν το ίδιο μόλις που ξεπερνά το 50%.
Η απόκλιση που καταγράφεται από την ‘People of Greece’ στην πρόθεση προσέλευσης διευρύνεται σημαντικά μεταξύ του Ιουλίου και του Σεπτεμβρίου, με τους νεότερους να εμφανίζουν μείωση της τάξης του 8%, και τους μεσήλικες της τάξης του 10%, ενώ οι μεγαλύτεροι παραμένουν σταθεροί στην απόφαση προσέλευσης.
Με δεδομένη την εξαιρετικά ασύμμετρη υπέρ της ΝΔ ψήφο των άνω των 55 ετών, ο ωφελούμενος από την αποχή είναι προφανής.
Ακόμα και εκείνοι οι νεότεροι που δηλώνουν ότι θα φτάσουν στην κάλπη εμφανίζονται αβέβαιοι για την επιλογή ψήφου τους. Μόλις το 57% των κάτω των 35 ετών γνωρίζουν τι θα ψηφίσουν ενώ την ίδια στιγμή το ποσοστό για τους άνω των 55 ετών φτάνει στο 78%.
Και ως προς τη βεβαιότητα οι νεότεροι καταγράφουν σημαντική πτώση μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου, της τάξης του 8%, ένα ακόμα δείγμα της σύγχυσης, αν όχι της απογοήτευσης, που φαίνεται να έφερε στο αντικυβερνητικό στρατόπεδο —στο οποίο ανήκει η μεγάλη πλειονότητα των νεότερων ψηφοφόρων— η αδυναμία των αντιπολιτευόμενων κομμάτων να αποσαφηνίσουν το στίγμα τους κατά την περίοδο των εξαγγελιών της ΔΕΘ.
Κεφάλαιο 2Δεύτερες κάλπες και τακτική ψήφος
Τη σύγχυση αυτή επιβεβαιώνει και η σημαντική αύξηση (από 21% τον Ιούλιο σε 28% τον Σεπτέμβριο) του ποσοστού των Ελλήνων που δηλώνουν ότι θα στηρίξουν διαφορετικά κόμματα στην περίπτωση που διεξαχθούν δύο αναμετρήσεις την προσεχή άνοιξη.
Η σχεδιαζόμενη ήδη από τώρα διαφορετική στάση στις δύο αναμετρήσεις μαρτυρά επίσης την άγνοια μεγάλου τμήματος του εκλογικού σώματος για τη σειρά κατάταξης των κομμάτων της αντιπολίτευσης και για την εξασφάλιση ποσοστού που θα τα καταστήσει πολιτικά σημαντικά, άγνοια που θα διαλυθεί με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων της πρώτης κάλπης, οδηγώντας σε ευρεία τακτική ψήφο στις δεύτερες κάλπες.
Σε συνδυασμό με τα προηγούμενα ευρήματα, είναι βάσιμο να θεωρήσουμε ότι η τακτική ψήφος θα αφορά κυρίως το αντιπολιτευτικό στρατόπεδο, παρότι βεβαίως δεν μπορεί να αποκλειστεί ότι μεταξύ εκείνων που δηλώνουν ότι θα στηρίξουν διαφορετικά κόμματα στις δύο κάλπες βρίσκονται και ψηφοφόροι της ΝΔ του 2023 που σχεδιάζουν να τιμωρήσουν τη ΝΔ στις πρώτες κάλπες.
Τη σύγχυση για τις επιλογές τους, αλλά και την πρόθεση τακτικής ψήφου με ορίζοντα τις δεύτερες εκλογές, ευνοεί το γεγονός ότι κανείς από τους πολιτικούς πρωταγωνιστές δεν έχει αφήσει περιθώρια σχηματισμού κυβέρνησης συνεργασίας σε περίπτωση που δεν είναι εφικτός μετά τις πρώτες κάλπες ο σχηματισμός μονοκομματικής κυβέρνησης.
Υπό αυτό το πρίσμα, είναι εντυπωσιακό ότι οι μισοί Έλληνες επιλέγουν ως βέλτιστη λύση τον σχηματισμό κυβέρνησης συμμαχίας μετά τις πρώτες κάλπες. Πρόκειται περί ένδειξης μιας συνεργατικής διάθεσης, κυρίως ψηφοφόρων που τοποθετούνται στην Αριστερά και στο Κέντρο, την οποία δεν δείχνουν να συμμερίζονται οι πολιτικές ηγεσίες και η οποία —δεν είναι αβάσιμο να ισχυριστούμε— αποθαρρύνει τους εκλογείς που τοποθετούνται απέναντι στη ΝΔ από την ίδια τη συμμετοχή τους στις κάλπες.
Παρόμοια συνεργατική διάθεση εντοπίζεται πολύ πιο σπάνια μεταξύ όσων τοποθετούνται στη Δεξιά, το 52% των οποίων επιθυμούν νέες εκλογές στην περίπτωση που δεν σχηματιστεί μονοκομματική κυβέρνηση.
Κεφάλαιο 3Αρνητικά συναισθήματα, άλυτα προβλήματα και ηγεσίες χωρίς χάρισμα
Η απροθυμία συμμετοχής και η αβεβαιότητα επιλογής ευνοούνται από ένα πολιτικό περιβάλλον, στο οποίο κυριαρχούν αρνητικά συναισθήματα (απογοήτευση, θυμός, κούραση), προβλήματα τα οποία κανείς από τους πολιτικούς αρχηγούς δεν εκλαμβάνεται ως ικανός/η να επιλύσει (κόστος ζωής, υγεία, διαφθορά, παιδεία) και ηγετικά χαρακτηριστικά (λήψη δύσκολων αποφάσεων, εγγύτητα στον απλό κόσμο) που δεν εντοπίζονται σε κανένα από τα πρόσωπα που διεκδικούν την ψήφο των Ελλήνων.
Σε καμία από τις τέσσερις υψηλότερες θεματικές προτεραιότητες δεν καταγράφεται αρχηγός που να «φτάνει τη βάση» στη βαθμολογία ικανότητας αντιμετώπισης της κάθε προτεραιότητας, ενώ ακόμα και η Ζωή Κωνσταντοπούλου που εμφανίζεται με την υψηλότερη βαθμολογία μένει σαφώς μακριά από τη βάση. Μόνο στη θεματική της ψηφιακής διακυβέρνησης και του μεταναστευτικού δίνονται βαθμολογίες άνω του 5 στον Κυριάκο Μητσοτάκη και στον Ηλία Κασιδιάρη αντιστοίχως, όμως και τα δύο θέματα προτεραιοποιούνται χαμηλά από τους εκλογείς.
Παράλληλα, η καταγραφή των επιλογών των Ελλήνων ως προς μια σειρά δίπολων ηγετικών χαρακτηριστικών αποκαλύπτει μια σειρά από συμμετρικές κατανομές, δηλαδή μια δυσκολία εντοπισμού καθολικά αποδεκτών χαρακτηριστικών, με εξαίρεση τα ζητούμενα αφενός της λήψης δύσκολων αποφάσεων και της εγγύτητας στον απλό κόσμο.
Στο ερώτημα ποιο πρόσωπο κατέχει τα δύο αυτά χαρακτηριστικά, οι απαντήσεις εμφανίζουν έντονη διασπορά. Οι διαθέσιμες ηγεσίες δεν φαίνονται να μπορούν να συνεπάρουν τους εκλογείς.
Κεφάλαιο 4Ανοιχτές επιλογές ψήφου
Υπό αυτές τις συνθήκες η αβεβαιότητα επιλογών ψήφου, για όσους δηλώνουν αυξημένη πιθανότητα να φτάσουν στην κάλπη, κάτι το οποίο όπως τονίστηκε παραπάνω παραμένει επίσης ανοιχτό, είναι φυσιολογική. Οι ερωτήσεις δυνητικής ψήφου για καθένα κόμμα αποκαλύπτουν σημαντικά ποσοστά αβεβαιότητας ακόμα και μεταξύ εκείνων των ψηφοφόρων που δηλώνουν ότι η ψήφος για ένα κόμμα είναι άνω του 80% βέβαιη. Με δεδομένο ότι δεν ζητείται από τους ερωτώμενους να αθροίζουν τις πιθανότητες στο 100%, η μελέτη του πίνακα επικαλύψεων της πιθανότητας ψήφου για τα διάφορα κόμματα φανερώνει ότι λίγες είναι οι πραγματικά σίγουρες ψήφοι.
Ακόμα και μεταξύ όσων δηλώνουν πιθανότητα 80% και άνω για ψήφο στη ΝΔ, περίπου ένας στους τρεις δηλώνουν άνω του 50% πιθανό να στηρίξουν την Ελληνική Λύση ή τη Φωνή Λογικής ή τη Συμμαχία Ελλήνων, ένας στους έξι το ΠΑΣΟΚ και ένας στους δέκα το «κόμμα Σαμαρά». Για την Ελ.Α.Σ., η επικάλυψη με την Πλεύση Ελευθερίας φτάνει στο 24%, με την Ελπίδα στο 20% και με το ΠΑΣΟΚ στο 17%. Ομοίως για το ΠΑΣΟΚ ανιχνεύεται επικάλυψη της τάξης του 20% για ΝΔ, Ελ.Α.Σ., Πλεύση και Ελπίδα.
Εντυπωσιακά είναι τέλος και τα ποσοστά επικάλυψης της υψηλής δυνητικής ψήφου (άνω του 80%) για την Πλεύση Ελευθερίας με τη δυνητική ψήφο για την Ελπίδα, αλλά και της Ελπίδας με την Πλεύση Ελευθερίας και την Ελληνική Λύση. Πρακτικά, η τελική επιλογή ψήφου μεταξύ των τριών αυτών κομμάτων μοιάζει να είναι εντελώς ανοιχτή.
Όμως ανοιχτή μοιάζει να είναι και η επιλογή για σημαντικό κομμάτι των ψηφοφόρων και των κομμάτων που εμφανίζουν μεγαλύτερη δημοσκοπική απήχηση (ΝΔ, Ελ.Α.Σ., ΠΑΣΟΚ), καθώς η ΝΔ δεν έχει μονώσει την επαφή της με κόμματα που τοποθετούνται στα δεξιά της, η Ελ.Α.Σ. δεν έχει πετύχει να κερδίσει οριστικά το ακροατήριο που βλέπει θετικά κόμματα-εκφραστές της πολιτικής δυσαρέσκειας, όπως η Πλεύση Ελευθερίας και η Ελπίδα, ενώ το ΠΑΣΟΚ συνεχίζει να εμφανίζεται ευάλωτο έναντι στο σύνολο των υπολοίπων ανταγωνιστών του, από τη ΝΔ έως τη νεοπαγή Ελ.Α.Σ. και τα κόμματα-εκφραστές της δυσαρέσκειας.
Αντί επιλόγουΚάλπες στην ομίχλη
Λίγους μήνες πριν από τις κάλπες, το κυρίαρχο χαρακτηριστικό του εκλογικού τοπίου δεν είναι η πόλωση αλλά η αβεβαιότητα. Η συμμετοχή, η τελική επιλογή ψήφου και ακόμη και η στρατηγική των εκλογέων παραμένουν ανοιχτές.
Η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να κεφαλαιοποιήσει τη δυσαρέσκεια, ενώ η κυβέρνηση εξακολουθεί να ωφελείται από την εκλογική κινητοποίηση των μεγαλύτερων ηλικιών. Σε ένα περιβάλλον αρνητικών συναισθημάτων και χαμηλής εμπιστοσύνης στις ηγεσίες, η τελική έκβαση είναι ανοιχτή. Το σίγουρο όμως είναι ότι θα κριθεί από όσους επιλέξουν να ψηφίσουν.
People of Greece · qed
Η qed social and market research διενεργεί πανελλαδικές μετρήσεις σε πολιτικά, κοινωνικά και καταναλωτικά ζητήματα. Το People of Greece είναι το κοινωνικό παρατηρητήριο ανοιχτών δεδομένων της qed· τα αφιερώματα και τα newsletters της πλατφόρμας αναρτώνται στο site της εταιρείας και προσφέρονται δωρεάν ως αφορμές για σκέψη και δημόσιο διάλογο — έκφραση της κοινωνικής ευθύνης της qed. Τα ευρήματα παράγουν υποθέσεις, όχι καταληκτικά συμπεράσματα. Τα ποσοστά αφορούν σταθμισμένα δεδομένα· τυχόν αθροίσματα διαφορετικά του 100% οφείλονται σε στρογγυλοποιήσεις.